Aktualności

W Rabce-Zdroju i Mszanie Dolnej słuchacze zanurzali się w świat dawnych opisów, tradycji, wierzeń i tożsamości, odkrywając na nowo, jak bogate i różnorodne jest dziedzictwo regionu.

Rabka - Zdrój - XIX-wieczne opisy i pytanie o współczesną tożsamość Rabczan

Pierwsze z weekendowych spotkań to wykład z cyklu „Wędrówki z pasją”, które organizuje Pttk Rabka wespół z Urzędem Miasta Rabka -Zdrój.   W piątkowy, śnieżny wieczór ponownie spotkali się w willi „Pod Aniołem” ci, których pasjonują podróże. Tym razem była to wędrówka do przeszłości. Barwna opowieść znanej z niesamowitej erudycji prelegentki przeniosła słuchaczy do XIX wieku - czasu, gdy pierwsi podróżnicy, lekarze i badacze kolekcjonowali obrazy rabczańskiej codzienności.

Dr Katarzyna Ceklarz przywoływała cytaty, opinie i charakterystyki mieszkańców uzdrowiskowego miasteczka i jego okolic, ukazując pełną kontrastów panoramę ówczesnej Rabki. Jak zawsze opowiadała tak, że słuchacze nie tylko słyszeli, lecz przeżywali każdą historię. Przywoływała zapiski badaczy, ich obserwacje, emocje i zachwyty - niekiedy zabawne, czasem wzruszające, innym razem zaskakująco aktualne.

W centrum jej opowieści znaleźli się ci, którzy „opisali Rabkę”:

 • Izydor Kopernicki - lekarz, antropolog i twórca wizerunku uzdrowiska

 • Bronisław Gustawicz - mistrz słuchania i obserwacji

 • Stefania Ulanowska - wrażliwa badaczka, której dorobek odkrywamy na nowo

 • Bronisław Malinowski  - późniejszy światowej sławy antropolog, którego pierwsze kroki prowadziły pod Maciejową

 • Oskar Kolberg - kronikarz kultury ludowej.

Nie zabrakło odwołań do tekstów i opinii Dumaca z Poręby Wielkiej, Władysława Orkana!

Największe zaskoczenie wśród zasłuchanej publiczności wzbudził fakt, że w XIX-wiecznych zapiskach Rabczan wielokrotnie określano mianem… Zagórzan! Nie bez powodu od mikrofonu padło więc pytanie, nad którym od kilkudziesięciu lat zastanawiają się etnografowie: kim dziś czują się Rabczanie? Czy ich tożsamość bliższa jest Ziemi Zagórzańskiej? Podhalu? A może jest tożsamością pogranicza, włączając w  ten komponent również Kliszczków?

Dzięki opowieściom dr Ceklarz uczestnicy spotkania mogli spojrzeć na przeszłość i jak w zwierciadle - czasem krzywym, ale potrzebnym - zobaczyć swoje korzenie i cechy. Dało to przyczynek do zastanowienia się i  zrozumienia nad pytaniem: kim jesteśmy? Przekonali się również, że dawne relacje badaczy mogą stać się lustrem, w którym odbija się współczesny obraz miejsca i jego mieszkańców.

Mszana Dolna - „Góralskie czary”, różnice między badaczami kultury i opowieść o Sebastianie Flizaku

Dwa dni później, we wczesne niedzielne popołudnie, podczas pierwszej edycji Mikrofestiwalu Literackiego, w gościnnych progach Miejskiej Biblioteki w Mszanie Dolnej, odbyło się drugie spotkanie z tą samą prelegentką. Tym razem miało ono charakter rozmowy, której moderatorką była red. Georgina Gryboś.

Konwersacja przed publicznością rozpoczęła się od  zagadnień dot. książki „Góralskie czary” – publikacji, która na długo przed falą literatury fantasy opisała świat magii ludowej i wyobrażeń mieszkańców terenów górskich, a której autorkami są dr. Katarzyna Ceklarz i nieżyjąca już Urszula Janicka - Krzywda.

W Stolicy Regionu Zagórzańskiego dr Katarzyna Ceklarz dokonała również istotnego rozróżnienia. Wyjaśniła zebranym pojęcia: ludoznawca, etnograf, etnolog, antropolog kultury, opisała kim są ludzie trudniący się tymi zawodami, czym się  te profesje różnią i jakimi metodami pracują. To „rozłożenie na czynniki pierwsze” zawodów i terminów okazało się niezwykle inspirującym przyczynkiem do dalszej, żywej dyskusji o współczesnej roli badań nad kulturą ludową oraz o ich znaczeniu dla promocji regionów i budowania lokalnej tożsamości. Nie zabrakło także postaci wyjątkowej zarówno dla regionu, jak i dla samej prelegentki - Sebastiana Flizaka - ludoznawcy, pedagoga i wybitnego Zagórzanina, który pozostawił po sobie bezcenne świadectwa kultury Ziemi Zagórzańskiej. Jego prace i sylwetka nadal inspirują i w naturalny sposób wpisały się w temat spotkania.

To były dwa spotkania ale jedna opowieść o żywej tradycji Ziemi Zagórzańskiej!

Choć  prelekcje w Rabce i Mszanie  Dolnej różniły się tematami i atmosferą, oba wydarzenia łączyła jedna ważna myśl: dziedzictwo Ziemi Zagórzańskiej to nie tylko historia, ale żywy, pulsujący zasób wiedzy, emocji i wartości, który wciąż buduje naszą współczesną tożsamość.

Weekend z dr Katarzyną Ceklarz pokazał, jak fascynująco można mówić o tradycji - z pasją, kompetencją i ogromnym szacunkiem do ludzi, którzy tę kulturę tworzyli.

Spotkanie w Mszanie Dolnej dodatkowo pozwoliło nam osobiście poznać sympatyków Zagórzańskich Dziedzin: Agę i Piotrka vel Watra.store, których do tej pory znaliśmy tylko z mediów społecznościowych oraz ponownie zobaczyć kolekcję portretów pędzla mszańskiego artysty - Kazia Starmacha.

To był baaardzo dobry i wartościowy czas!

Fot. ze spotkania w Rabce publikujemy dzięki uprzejmości ich autora, Piotr Kuczaj. Dziękujemy za ich udostępnienie.

Magda Polańska